XVIII. YÜZYILDA DÜNYA COĞRAFYASI

Müellif : Osman b. Abdülmennân
Yayına HazırlayanSadullah Kaya - Şerife Boz Kaya
Özgün DiliOsmanlı Türkçesi
Yayın Türüİnceleme - Metin
Yayın Yılı2021
ISBN978-975-17-4893-5
Boyut24 x 17 x 2,5
Yazma NüshasıSüleymaniye Yazma Eser Ktp., Köprülü Hacı Ahmed Paşa, Nr. 175


Osmanlı’da Acâ’ibü’l-Mahlûkāt tercümeleri ile başlamış olan coğrafya çalışmaları, 16. yüzyılda denizcilikte meydana gelen gelişmeler ve Osmanlı’nın denizlerde söz sahibi olması vesilesiyle nitelik ve nicelik bakımından artış göstermiştir. 18. yüzyıla gelindiğinde ise Osmanlı’nın Batılı devletlere siyasî ve askerî alanlarda mukabele edebilmesinin lüzumu, devleti coğrafya sahasında daha yoğun biçimde çalışmaya sevk etmiştir. Tercüme-i Kitâb-ı Coğrafya, söz konusu maksatla bu dönemde hazırlanan tercüme eserlerden biridir.
Tercüme-i Kitâb-ı Coğrafya, Alman coğrafyacı Johann Hübner’in (ö. 1731) Kurtze Fragen Aus der Neuen und Alten Geographie adlı eserinin, bir Alman mühtedîsi olup Belgrad’da dîvân kâtipliği vazifesinde bulunmuş olan Osman b. Abdülmennân (ö. 1785) tarafından hazırlanan Türkçe tercümesidir. Köprülüzâde Hacı Hafız Ahmed Paşa’nın talebi üzerine tercümeye başlayan Osman b. Abdülmennân, altı babdan oluşan eserinde Dünyâ’nın şekli hakkında genel malumat verdikten sonra sırasıyla Avrupa, Asya, Afrika ve Amerika kıtalarındaki ülkeler ile Kutup bölgeleri ve civarındaki karalar hakkında ayrıntılı bilgiler sunmaktadır. Bir ülkeler coğrafyası özelliği gösteren eserde önemli tarihî hadiselere ve siyasî gelişmelere atıfta bulunulduğu gibi çeşitli coğrafî çizimler ve bir dünya haritası da yer almaktadır. Eserin hâtime kısmı ise -Hübner’in tarzı esas alınarak- soru cevap şeklinde hazırlanmış olup genel coğrafyaya dairdir.
Uzun süre ilim âleminde yanlışlıkla Varenius’un coğrafya eserinin tercümesi olduğu zannedilen Tercüme-i Kitâb-ı Coğrafya, Sadullah Kaya ve Şerife Boz Kaya tarafından latinize edilerek yayıma hazırlanmış olup eserin neşrinde Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi Köprülü Hacı Ahmed Paşa 175 numarada kayıtlı olan müellif hattı nüsha esas alınmıştır.